Τα λιγνιτωρυχεία Ωρωπού

Από τις αρχές του προηγούμενου αιώνα, η περιοχή του Ωρωπού είχε το πλεονέκτημα να παρέχει εργασία σε  μεγάλο αριθμό εργατών, προερχόμενων από διάφορα μέρη της Ελλάδας επειδή διέθετε τα λιγνιτωρυχεία, το τεράστιο κτήμα Συγγρού, το Αμαλίειο Ορφανοτροφείο, την πλούσια σε ψάρια θάλασσα του Ευβοϊκού και τη δυνατότητα προσέγγισης πλοίων στην προβλήτα της Σκάλας Ωρωπού.

Αν και ήταν γνωστή από το 1830 η ύπαρξη του λιγνίτη στην περιοχή ανάμεσα στο Μαρκόπουλο και στο Μήλεσι (Μαυροσουβάλα, Μπάφι), η εξόρυξή του άρχισε μετά το 1870.

Το 1873 έγινε η πρώτη ερεύνα υπό τον μηχανικό - μεταλλειολόγο Ανδρέα Κορδέλλα. Τα στρώματα λιγνίτη που ανευρέθηκαν στο Μήλεσι και στην Μαυροσουβάλα ήταν ικανοποιητικά ως προς την ποιότητα αλλά και την ποσότητα και χαρακτηρίστηκαν εκμεταλλεύσιμα. Η πρώτη διάνοιξη ονομάστηκε «Στοά Κορδέλλα» από το όνομα του ανθρώπου που ανακάλυψη το κοίτασμα. Η ερευνά έγινε για λογαριασμό της Μεταλλουργίας Λαυρίου και ο λιγνίτης προορίζονταν για τα καμίνια της Μεταλλουργίας. Η περιοχή έβγαζε λιγνίτη και μαύρο γύψο και από εκεί πήρε την ονομασία της καθώς στα αρβανίτικα σουβάλα σημαίνει γύψος. 

 Στην αρχή βρέθηκε επιφανειακά και στη συνέχεια δημιουργήθηκαν υπόγειες στοές σε μεγάλα βάθη και μήκη για την εποχή (200-250μ. βάθος και 2.000μ. μήκος), οι οποίες στηρίζονταν με ξύλινες πρόχειρες κατασκευές ή με πέτρα.
 Στο Μπάφι κατοικούσαν πολλοί εργαζόμενοι οι οποίοι δημιούργησαν έναν νέο οικισμό, ενώ περί το τέλος του 1880 γίνεται η εξόρυξη και από τη θέση Κακατσέρι, στο Μαρκόπουλο.

Καρβουνόσκαλα Ωρωπού 1929

Τον Γενάρη του 1923 αρχίζει να δραστηριοποιείται η εταιρεία «Ανθρακωρυχεία Ωρωπού ΑΕ», με έδρα την Αθήνα, με απόφαση της τότε κυβέρνησης του Στυλιανού Γονατά και του υπουργού οικονομίας Γιώργου Κοφινά.  

Στη θέση Κοσκίνα (2 χλμ. από το σημερινό Μπάφι)  τοποθετήθηκε το σημείο διαλογής του λιγνίτη που έφτανε από τα διάφορα σημεία εξορύξεως με τρενάκια, καθώς και τα περισσότερα κτήρια, συνεργεία, μηχανουργεία της εταιρείας. 

Ο λιγνίτης μεταφέρονταν με ατμοκίνητα βαγονέτα είτε στη Μαλακάσα στο σταθμό του τρένου στη Σφενδάλη είτε στην καρβουνόσκαλα στην παραλία Μαρκοπούλου - Νέων Παλατίων.

Η γραμμή του τρένου που ξεκινούσε από την Κοσκίνα για τη θάλασσα  ήταν σε ορισμένα σημεία διπλή προκειμένου να διευκολύνεται η κίνηση των βαγονιών. Κατεβαίνοντας προς τη θάλασσα, έφθανε πίσω από τις στέρνες (σήμερα σουπερμάρκετ) όπου υπήρχαν υπόστεγα για την αποθήκευση του κάρβουνου μέχρι τη φόρτωσή του στα πλοία.

 Η γραμμή συνέχιζε ως τη θάλασσα, ενώ πριν από την ακτή, δεξιά κι αριστερά, υπήρχε τοίχος ύψους 3μ. παράλληλος προς τη θάλασσα, σε απόσταση περίπου 30μ. από τον οποίο ξεκινούσε μια ξύλινη καρβουνόσκαλα.

  Η Καρβουνόσκαλα έμπαινε στη θάλασσα σε μήκος περίπου 20μ. και ήταν υπερυψωμένη για να μπορούν να πλευρίζουν τα πλοία. 

Στο ίδιο σημείο βρισκόταν και η πλάστιγγα, όπου ζύγιζαν τα βαγονάκια με το κάρβουνο πριν αδειάσουν το φορτίο τους.

Το 1916 στο Ωρωπό η εταιρία απασχολούσε 175 εργάτες και είχε παραγωγή 15.500 τόνους (1934) αλλά μετά από της πτώση της τιμής του λιγνίτη διέκοψε την λειτουργία του. Η εταιρία είχε άρτιες εγκαταστάσεις, σταθμό παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας, υπόγεια αντλιοστάσια, οικήματα προσωπικού κ.α

 Η Εταιρεία Ανθρακωρυχείων Ωρωπού ήταν διάδοχοι της διαλυθείσας εταιρείας Λιγνιτωρυχείων Ωρωπού που είχε ιδρυθεί το 1915 λόγω ζήτησης καυσίμων αφού είχε διακοπεί η εξόρυξη που έφθανε τους 70.000 τόνους το έτος και μετά από δυσμενείς συνθήκες η εξόρυξη περιορίστηκε στους 40.000 τόνους ανά έτος.

Εκείνη την εποχή, ο λιγνίτης χρησιμοποιούνταν  περισσότερο για καύσιμη ύλη τις θερμάστρες, στα αρτοποιεία και στα κεραμοποιεία και λιγότερο στα τότε θερμικά εργοστάσια παραγωγής ηλεκτρισμού και στα ατμοκίνητα τρένα.

Η εξόρυξη σταμάτησε οριστικά πολλές δεκαετίες πριν (στις αρχές έως τα μέσα της δεκαετίας του '80), καθώς το υψηλό κόστος υποστήριξης των στοών και τα προβλήματα από τα αργιλώδη εδάφη έκαναν τη διαδικασία ασύμφορη

Πηγές:

Ηλιάδης, Θ. (2001), Προκόνησος-Παλάτια-Νέα Παλάτια, Κοινότητα Νέων Παλατίων

Συγραμματα Α.Κορδελλα Ο Μεταλλευτικός Πλούτος της Ελλάδος , Οι Ελληνικοί Λιγνίτες, Θ. Χαριτάκης Μηχανικός Μεταλλείων ‘Υφηγ. Α.Σ.Ο.Ο.Ε. Αρχιμηδης 1937.